Recht in Balans

Duurzaam contracteren bij plannings- en bouwprocessen

De kracht van Duurzaam contracteren

‘Duurzaam’ is de nieuwe benadering van contracteren bij langetermijnprocessen in deze snelveranderende wereld met steeds meer kortetermijndenken.

Langetermijnprocessen als architectonische, stedenbouwkundige en landschappelijke realisatie staan onder druk in de snelveranderende wereld waarin maatschappelijke, culturele en technologische ontwikkelingen elkaar voortdurend opvolgen. De snelle ontwikkelingen tijdens deze processen roepen onzekerheid en wantrouwen op. Snelle ontwikkelingen weerspiegeld in steeds zwaardere regelgeving en eindeloze contracten die de relaties tussen betrokken partijen regelen.

Bestond een overeenkomst voorheen als eerste uit een technische beschrijving om de te realiseren kwaliteit vast te leggen, tegenwoordig overvleugelen algemene, particuliere en andere bijzondere contractuele voorwaarden de oude ‘kernfunctie’. Dit leidt tot voornamelijk eenzijdige contracten, vaak van bovenaf opgelegd.  Deze contracten bieden weinig ondersteuning als het daadwerkelijk tot een conflict komt en de partijen niet (meer) naar een gezamenlijke constructieve oplossing zoeken.

Duurzaam contracteren is een ‘terug naar de basis’-aanpak

In een vroeg stadium vormen essentiële vragen die basis. “Wat is de opgave en de rol van de opdrachtgever?”, “Wat is het antwoord van architecten, ingenieurs en specialisten die het ontwikkelingspotentieel en de inzet van het project blootleggen?”. “Hoe realiseert de bouwonderneming deze uitkomsten?”. Kortom, “Wat is het gemeenschappelijke en grensoverschrijdende doel?”

Natuurlijk vraagt deze methode moed, want de ene partij zal zijn eisen aan de realiteit van de andere partij moeten aanpassen. Maar uiteindelijk schept bewust contracteren voorwaarden voor een duurzame samenwerking met een duidelijke rolverdeling en een haalbaar gezamenlijk doel.

Door Dagmar Driebeek, architecte EPFL, d4 atelier d’architecture – Lausanne

Nederlandse burgers winnen klimaatrechtszaak tegen de Staat

Een overwinning voor advocatuur vanuit het hart,
Nederlandse burgers winnen klimaatrechtszaak tegen de Staat

Tezamen met 886 burgers, heeft de Nederlandse NGO Urgenda de Nederlandse staat aangeklaagd wegens klimaataansprakelijkheid.

Ik heb me bij deze zaak gevoegd als een van de mede-eisers.
Ons argument was dat de Nederlandse staat zijn zorgplicht verwaarloost naar ons, zijn huidige en toekomstige burgers, door niet snel genoeg de CO2 uitstoot te verminderen om zodoende catastrofale klimaatverandering te voorkomen.
Wij vroegen de rechter de Nederlandse staat op te dragen de CO2 uitstoot met 25-40% te verminderen in 2020; het percentage dat de wetenschap en internationale verdragen aangeven als noodzakelijk indien we onder de drempel van 2 graden willen blijven.

Nederlandse Staat heeft wettelijke zorgplicht om de CO2 uitstoot te verminderen

Vandaag was de “Dag des Oordeels” in deze klimaatrechtszaak, en wat ik hoorde in de rechtszaal overtrof al mijn hoop en verwachtingen. In een baanbrekend vonnis waren de rechters het geheel eens met de door ons aangevoerde argumenten en stelden dat de Nederlandse Staat een wettelijke zorgplicht heeft om de CO2 uitstoot tot 25% te verminderen in 2020. De rechtbank stelde Urgenda in het gelijk en oordeelde dat de Nederlandse staat volgens de wet onrechtmatig handelde tegen Urgenda, dat 886 burgers vertegenwoordigde.

De rechtbank paste de Europese Rechten van de Mens toe, zoals art. 2 en 8 van de Europese Conventie van de Rechten van de Mens, het preventie principe, het VN Kader Conventie Klimaatverandering, en het verdrag van de Europese Unie om het rechtvaardigheidsprincipe van de Nederlandse wet zo te vertalen (art. 6:162 Burgerlijk Wetboek) en concludeerde dat de Nederlandse staat aansprakelijk is voor onrechtmatige nalatigheid ten opzichte van Urgenda.

Opluchting voor Urgenda’s advocaten en voor mede-aanklagers

Het argument van de verdediging van de Staat, dat klimaatbeleid een zaak is van het goeddunken van de uitvoerende mogendheden, werd van tafel geveegd toen de rechtbank appelleerde aan de beschermende logica van de rechtsregels en de scheiding van machten: de plaats van de rechterlijke macht is de burgers bescherming te bieden wanneer de uitvoerende mogendheid haar macht op een dermate wijze gebruikt dat deze het welzijn en de mensenrechten van haar burgers in gevaar brengt, en dit houdt tevens in de nalatigheid van een overheid door weigering tijdig klimaat-acties te ondernemen.

Verdediging van Urgenda, verbaasd over de stoutmoedigheid van de rechtbank

Wij, als mede-aanklagers, en de verdediging van Urgenda, waren verbaasd over de stoutmoedigheid van de rechtbank; en ik was diep geraakt dat er werkelijk iets lijkt te veranderen in de wereld wanneer een rechtbank, die zich gemakkelijk had kunnen verschuilen achter argumenten als: “de macht van de uitvoerende mogendheden om klimaat beleid vast te stellen”; “de relatief kleine bijdrage van Nederlandse aan het globale uitstoot probleem, en daarmee te weigeren een geproportioneerde aansprakelijkheid vast te stellen”; of “het ontbreken van een voldoende sterk causaal verband tussen het functioneren van de Nederlandse staat en de toekomstige schade door klimaatverandering”- laat staan Urgenda alleen al ontvankelijk te verklaren! – dat met al deze aanwezige argumenten, de rechtbank het dappere besluit nam om verantwoordelijkheid te nemen voor haar plicht wetenschappelijke feiten te erkennen, de wet toe te passen en recht te doen aan deze zaak van extreem maatschappelijk belang.

Een leefbaar milieu voor de huidige en toekomstige generaties

Voor mij was het een moment waarin mijn idealisme bodem vond en samensmolt met de hoop van de andere aanwezige 100 mede-aanklagers (waarvan sommigen elkaars hand vasthielden en velen tranen lieten!) dat werd bevestigd en weerspiegeld door de woorden van de rechter die het eens was met onze meest belangrijke aanklachten en eisen.

De verrassing was dermate dat de advocaten van Urgenda zich hierna moesten herpakken, overweldigd door emotie en opluchting – op het TV nieuws waren beelden te zien van hun betraande gezichten en niemand probeerde ook zijn tranen te verbergen; ze waren trots toe te geven dat ze hun hele hart in deze zaak hadden gestopt – in wat ze beschreven als “de zaak van hun leven”.
Ik heb echt de indruk dat wat van deze warmte overging op de rechters in dit rechtvaardige oordeel.

Aanmoediging en gegronde wettige argumenten voor NGO’s in andere landen

Ongeacht of de Staat wel of niet in hoger beroep zal gaan tegen de uitspraak, dit was een enorme overwinning voor klimaatactivisten en milieuadvocaten over de hele wereld. Het geeft zo’n aanmoediging en zulke gegronde wettelijke argumenten aan NGO’s in andere landen om soortgelijke acties te ondernemen ten behoeve van een leefbaar milieu voor de huidige en toekomstige generaties.

Het is mijn wens dat dit precedent zal worden gevolgd door nog veel meer identieke zaken in andere jurisdicties, hiermee een “ius commune” voor klimaatrecht vormend, en dat andere advocaten en mede-aanklagers zich zo van harte zullen wijden aan deze zaken als wij hier in Nederland hebben gedaan op deze historische dag.

Door Femke Wijdekop, Earth Lawyer at Institute for Environmental Security & End Ecocide in Europe

Evolutionary Legal Leadership

Amanda Boardman, founder of the Centre for Integrative Law in South-Africa (Cape Town) training her students, lawyers;

Evolutionary Legal Leadership

“Law is a cognitive profession and the legendary stressors in legal education and the practice of law can take a tremendous toll on cognitive capacity. Lawyers suffer from depression at triple the rate of non-lawyers… A number of innovative companies have instituted programs designed to enhance the bottom line. Research shows that perks such as onsite gyms, stress management classes, and mindfulness training produce vibrant workplaces and thriving employees. Forward-looking law schools have created wellness programs designed to relieve law student stress and improve well-being.”
~ Debra Austin, Killing Them Softly: Neuroscience Reveals How Brain Cells Die From Law School Stress and How Neural Self-Hacking Can Optimize Cognitive Performance

There are some pretty awesome developments happening around the world in the field of neuroscience and optimizing the use of our brains. Finally these developments are starting to filter into some of the more cutting edge law firms, which are realizing that you can curate a culture of cognitive wellness. But sadly 99% of firms (and sole practitioners) are continuing the insanity of doing the same thing and expecting different results. Lawyers work until they’re broken, then go on leave most of which is spent just trying to get back to “normal” ie being able to fall asleep without alcoholic or chemical assistance and actually being able to watch waves crash onto a beach or clouds scurry across the sky without an anxiety that one should be doing something else.

Sometimes it gets really bad. Many lawyers end up incapacitated by depression or anxiety, some needing hospitalization. There are firms worldwide including some in South Africa that pay for their lawyers to receive psychiatric treatment from time to time rather than put in preventive programs to stop this happening. Although it seems crazy, this is in line with the reactive approach prevalent in much legal thinking which you may have seen illustrated by the analogy of a cliff with a fence at the top and an ambulance at the bottom: It is said that no matter how many clients want a stronger fence, their lawyers insist on improving the ambulance service.

It’s not so funny when we might be referring to real ambulances. Ask the partners in your firm who’ve suffered heart attacks.

If we had any time to think about it (which we don’t because we’re billing by the hour) it’s pretty obvious that there’s a strong impact on our brains when our bodies are stressed. We also know that our anxiety levels play a huge role in our ability to learn and problem-solve. Are you familiar with the “my mind went blank in the exam” phenomenon or have you ever noticed that you don’t even hear a person say their name when they introduce themselves if it’s a high-pressure gathering or if you’re socially anxious? That’s because the part of your brain that retains information is not operative over a certain level of anxiety.

The good news is that all these scientists, doctors, neuro-biologists and cognitive behavioural therapists have done the research on how to stop us frying our brains with stress! And the even better news is the discovery of neuroplasticity which basically means that we can re-mould our brains with training. There are many benefits to basic mindfulness training which include developing emotional intelligence competence, excellent leadership skills, and the capacity for sustainable happiness.

You don’t have to wait until you fall apart to seek help. Let’s build some stronger fences.

TODAY’S TASK

The master of ceremonies, and developer of Google’s Search Inside Yourself (SIY) emotional intelligence curriculum, is Chade-Meng Tan. Tan describes two levels of mindfulness:
the Easy Way (bring gentle and consistent attention to your breath for two minutes, and when your attention wanders, bring it back) and
the Easier Way (sit without an agenda for two minutes, shifting from doing to being).
Right now, stop everything for 2 minutes and give it a try. You may want to set your phone unless that makes you anxious (I set mine for 4mins and then then do a 2 minute practice – weirdly I worry otherwise about being interrupted!).

It sounds simple but you may find it really difficult to focus only on your breath. Your mind may be jumping around like crazy (referred to as “monkey mind”). Don’t swing off into your thoughts, just bring your attention back to your breath. Give it a try. Seriously – stop reading and give it a try.

Now look at your schedule and work out how to schedule another 2 minute breather before a meeting or call that requires your full concentration. Set your phone so you’ll have enough time.

Still think this is silly? A lawyer who began meditating started a Facebook page called Meditating Lawyers to see if other lawyers meditated. She’s got over 100 000 following her. That’s a lot of silly lawyers.

Be well”.

By Amanda Boardman, Director of the Centre for Integrative Law

 

You may also like to read (Dutch):

‘Zo blijven advocaten psychisch gezond’

“Het beroep van advocaat is zwaar. De werkdruk is hoog… Intussen is de cultuur op veel kantoren er één van survival of the fittest. Wie niet mee kan wordt vaak als zwak gezien of ongeschikt. Het gevolg: psychische klachten of zelfs verslaving aan drugs en alcohol. Geluk blijkt in de advocatuur allesbehalve gewoon. Hoe komt dat en wat moet er aan gebeuren?”

Bronvermelding:  ‘Waarom advocaten zo ongelukkig zijn‘ – Artikel in Advocatenblad, oktober 2014
Geschreven door: Juriaan Mensch

 

 

Professor Lancksweerdt over ontwikkelingsgericht recht

Professor Lancksweerdt over ontwikkelingsgericht recht en de plaats van Digna de Bruin daarin

HET WONDER

Misschien kennen sommigen onder jullie wel “de wondervraag”. Zij wordt dikwijls gebruikt in de oplossingsgerichte gesprekstherapie (zie De Jong en Kim Berg). Die vraag wordt (ongeveer) als volgt geformuleerd : “Stel dat er ’s nachts, tijdens jouw slaap, een wonder gebeurt. Je weet niet dat er een wonder gebeurde omdat je sliep. Door het wonder is jouw probleem opgelost. Wat is er anders als je wakker wordt? Beschrijf concreet en in detail hoe alles er dan zou uitzien (visualiseer het). Wat doen de mensen? Hoe ziet de situatie er uit?”.

Ik heb een dergelijke wondervraag even aan mezelf gesteld voor wat betreft de juridische wereld. Stel dat ik morgen wakker word en er is een wonder gebeurd. In het rechtssysteem en de rechtspraktijk is alles precies zo geworden zoals ik het graag wil. Wat zie ik dan?

Rechtssysteem op basis van inspraak en participatie van burgers

Ik zie in de eerste plaats een rechtssysteem dat een beroep doet op de kracht van mensen. Daarmee bedoel ik een rechtssysteem waarin rechtsregels, op alle niveaus, tot stand komen na veel inspraak en participatie van burgers en belangengroepen. Recht dat bottom up ontstaat dus. En die rechtsregels zijn er op gericht het beste uit onszelf te halen, ons aan te spreken op onze capaciteiten en verantwoordelijkheden. Bijvoorbeeld rechtsregels die ons er toe uitnodigen om in conflictsituaties ons lot in eigen handen te nemen, samen te werken, creatief te zijn. Denk maar aan regels die mediation faciliteren en stimuleren. In dat rechtssysteem worden bepaalde kernwaarden gekoesterd: respect, vrijheid, gelijkheid, menselijke waardigheid, verbinding, persoonlijke groei, creativiteit. Om die kernwaarden in de praktijk te realiseren zijn er vormen van rechtspraak ontwikkeld waarbij niet alleen het juridisch geschil, maar ook het onderliggend conflict in beeld komt. Rechtspraak waarbij de problemen van mensen via maatwerk worden opgelost. Het is een rechtspraak die hand in hand gaat met mediation.

Oplossingen gericht op menselijk welzijn

Nadat het wonder is gebeurd zie ik vooral in de rechtspraktijk enorme verschillen. Juristen zitten niet meer gevangen in een logica van “willen winnen”, maar zoeken naar win/win oplossingen. Zij zien in dat de individuele rechten van hun cliënt dienen te worden aangevuld met verantwoordelijkheden en ethisch handelen. Zij dragen zorg voor de belangen van hun cliënt maar ook voor de relatie met andere partijen. De juridische bijstand is er op gericht oplossingen te zoeken die niet alleen juridisch optimaal zijn, maar ook vanuit de optiek van het menselijk welzijn. De jurist biedt een veelzijdige, diepgaande dienstverlening aan. Hij treedt in een rijke, ondersteunende relatie met zijn cliënt, opdat zijn cliënt het beste uit zichzelf kan halen. Om dat te kunnen, heeft de jurist zelf een traject van persoonlijke groei afgelegd.

Capaciteiten van de mensen aanspreken

Zo’n wonder zou welkom zijn. De juridische wereld staat immers voor uitdagingen. Uitdagingen zijn uitnodigingen. Kansen om te veranderen. De grootste verandering waar juristen en hun cliënten kunnen toe overgaan is een innerlijke verandering. Een verandering in onze manier van zijn. In onze overtuigingen, attitudes, en waarden. Innerlijke verandering is een voorwaarde om tot duurzame veranderingen in de uiterlijke wereld te komen. Om het met de gevleugelde woorden van Gandhi (die trouwens ook jurist was) te zeggen: “wees de verandering die je in de wereld wil zien”. We hebben behoefte aan een recht en een rechtspraktijk die zulk een innerlijke verandering in de hand werken. Dat zou je “ontwikkelingsgericht recht” kunnen noemen. Recht en rechtspraktijk worden dan bekeken vanuit de vraag hoe men, binnen een juridische context, de vermogens die mensen in zich hebben kan aanspreken en (verder) ontwikkelen. Denk maar aan het vermogen tot redelijkheid, empathie, samenwerking, ethisch handelen, creativiteit, enz.

Een ontwikkelingsgerichte visie op het recht en de rechtspraktijk

Over het thema ‘ontwikkelingsgericht recht’ schreef ik onlangs een boek.

Het heeft als titel ‘Menselijke kracht in het recht’. De ondertitel is: “Een ontwikkelingsgerichte visie op het recht en de rechtspraktijk, met speciale aandacht voor persoonlijke groei, samenwerking en creativiteit”. Het is gepubliceerd bij uitgeverij Larcier.

Veel van wat in dat boek staat begint in de juridische praktijk stilaan op te duiken. Bepaalde juristen manifesteren zich als echte pioniers. Hun waarden, hun ingesteldheid, hun manier van werken is erg innoverend en hoopgevend. Zij werken vanuit hun hart;

Digna De Bruin is een van die juristen. Wie een kijkje neemt op haar website weet direct waar ze voor staat. Hartverwarmend en inspirerend!

 

Door Professor Eric Lancksweerdt, Eerste Auditeur at Raad van State, hoogleraar in recht, gastprofessor voor het vak ruimtelijke ordening (Universiteit Antwerpen) in Antwerpen en in Hasselt, België.

Professor Eric Lancksweerdt is in 2009 gepromoveerd tot doctor in de rechten met een proefschrift over de juridische en rechtsfilosofische aspecten van burgerparticiptie, hij volgde twee opleidingen in de methodiek van de bemiddeling (90 uren en 550 uren).

Auteur van het boek ‘Menselijke kracht in het recht

Eric Lancksweerdt heeft diverse publicaties over onder meer :
– nieuwe wegen in het recht (evolutie van het recht in de richting van emancipatie, samenwerking en creativiteit)
– bestuursrecht
– bemiddeling
– burgerparticipatie
En Eric Lancksweerdt schreef het boek ‘Menselijke kracht in het recht’. De ondertitel is: “Een ontwikkelingsgerichte visie op het recht en de rechtspraktijk, met speciale aandacht voor persoonlijke groei, samenwerking en creativiteit”, gepubliceerd bij uitgeverij Larcier.

Ecocentrische pioniers in het recht

Meer dan de menselijke maat: ecocentrische pioniers in het recht

Transforming Justice

Voor mijn hoofdstuk in het boek Transforming Justice dat komend najaar verschijnt bij Carolina Academic Press, interview ik Digna de Bruin en tal van andere juristen die zich inzetten voor de bescherming van de aarde en haar huidige en toekomstige bewoners. Zij doen dat op velerlei wijze: via invoering van een Ombudsman voor Toekomstige Generaties (Jan van de Venis), het strafbaar stellen van Ecocide als vijfde misdrijf tegen de vrede (Polly Higgins), het oproepen tot burgelijke ongehoorzaamheid en geweldloze actie als protest tegen de fossiele brandstoffenindustrie (Kumi Naidoo; Greenpeace International) en het toekennen van rechten aan ecosystemen (Cormac Cullinan; Wild Law-movement).

Wat deze juristen en activisten gemeen hebben, is dat zij vanuit een ecocentrisch perspectief naar de wereld kijken. In tegenstelling tot het dominante antropocentrische perspectief, dat de mens en zijn behoeften tot het centrum van wereld maakt, dichten ze de natuur een intrinsieke waarde toe, los van het nut en de gebruikswaarde die zij voor de mens heeft. Volgens dit perspectief moet het menselijke recht en het menselijk gedrag zijn ingebed in de grotere context van het ritme, de grenzen en de ‘carrying capacity’ van de aarde. Een rechtssysteem dat niet harmonieert met de wetten van de aarde, dat niet is afgestemd op de grenzen aan economische groei die de aarde stelt, negeert immers de basisvoorwaarden van het leven zelf en kan niet duurzaam zijn.

Ecocentrische beweging streeft verruiming in rechtssysteem na

De pioniers in de ecocentrische beweging trachten daarom het blikveld van rechters, wetgevers en politici te verruimen en de rechten en belangen van toekomstige generaties en niet-menselijke subjecten – ecosystemen en dieren – te integreren in het rechtssysteem. Het streven is om het rechtssysteem holistischer te maken, om de verbondenheid van de mens met de aarde tot uitdrukking te brengen op een manier die verder gaat dan vage inspanningsverplichtingen om goed voor de aarde te zorgen (voor zover economische belangen van multinationals daar niet onder lijden). Het is een vreedzaam streven, gericht op harmonie tussen mens en natuur, waarvoor echter hard gevochten moet worden. Het antropocentrisch denken is zo stevig verankerd in de juridische en politieke cultuur, dat spreken over het toekennen van rechten aan niet-menselijke subjecten of het instellen van een afdwingbare zorgplicht voor de aarde veel weerstand oproept. Bovendien verdedigen lobby’s van de brandstoffenindustrie en grote agro-tech bedrijven hun machtspositie met hand en tand en deinzen daarbij niet terug voor intimidatie en mensenrechtenschendingen. Kumi Naidoo stelt zelfs dat er elke week twee Environmental Defenders worden vermoord (!) als gevolg van hun werk ter bescherming van de aarde.

Innerlijke overtuiging van eco-pioniers

Een stem geven aan de aarde vereist daarom moed. Moed is de tweede gemene deler die de ‘eco-pioniers’ die ik interview gemeen hebben. Ze gaan in tegen de gevestigde orde, halen zich bespotting op het lijf en stellen soms zelfs hun leven in de waagschaal. Waar halen ze deze moed vandaan? De pioniers blijken te beschikken over drie krachtbronnen: een sterke innerlijke overtuiging, een gemeenschap die hen steunt, en regelmatig contact met de natuur.

1. Uit mijn gesprekken blijkt dat de ‘eco-pioniers’ een diepe innerlijke overtuiging hebben die hen in hun werk voortdrijft. De verbondenheid met de aarde is een persoonlijk doorvoelde (en soms zelfs spirituele) ervaring, die een rationele verklaring te boven gaat. Diep in hun hart en hun ziel weten ze: wij behoren de aarde toe, niet omgekeerd. Deze persoonlijke ‘liefdesrelatie’ met de aarde is een krachtbron waaruit ze dagelijks putten.

2. Ze maken onderdeel uit van een netwerk van gelijkgestemden. In je eentje tegen de bierkaai vechten houdt geen stand, echter: “community gives courage” zoals Integrative Law-leidster Kim Wright zo treffend zegt. De solidariteit, het delen van kennis en ervaring en het geven van wederzijdse emotionele steun zijn belangrijke ingrediënten om de strijd vol te houden.

3. Regelmatig fysiek contact met de natuur is voor de pioniers een noodzakelijke voorwaarde om bezield hun werk te blijven doen. Contact met de natuur ontspant, laadt op en inspireert. Sommige pioniers krijgen zelfs boodschappen van de aarde door als ze lang uitgestrekt in het gras liggen!

De eco-pioniers die zich sterk maken voor meer verbondenheid in het recht, doen dit dus vanuit een plek van verbondenheid in zichzelf. Ze voelen zich in hun werk gedragen door een kracht of belang dat groter is dan de reikwijdte van hun individuele leven. Ze behoren toe aan een community of courage en staan in contact met de natuur die ze verdedigen. Ze zetten hun juridische expertise in om uitdrukking te geven aan wat hun hart allang weet: de aarde heeft intrinsieke waarde en de bescherming daarvan verdient een centrale plek in het recht.

Door Femke Wijdekop, Earth Lawyer at Institute for Environmental Security & End Ecocide in Europe